Оилада тўрт фарзандмиз, уч опам ва мен. Уч қиздан кейин дунёга келганим учунми ёки битта ўғил бўлганим учунми хуллас уйимизда ҳамма менинг кўнглимга қарарди. Ўн олти ёшга кирганимга қадар эркатой бўлиб юрдим. Раҳматли отам мен учун ҳамма нарсани муҳайё қиларди. Совуқ қиш кунларининг бирида отам юрак хуружи туфайли тўсатдан оламдан ўтди. Бу кўргиликдан анча пайтгача ўзимга келолмай юрдим. Нима бўлганда ҳам кўникишга мажбур эдим. Онам ва опаларимни ўйлаб, оз бўлса-да, рўзғорга фойдам тегиши учун ўқишдан сўнг қариндошимизнинг дўконида сотувчилик қила бошладим. Уч йил кўз очиб юмгунча ўтиб кетди. Коллежни тамомладим. Институтга ҳужжат топшириш ўрнига ўзим ижарага дўкон олиб юрита бошладим. Икки йил деганда ўзимизни тиклаб олдик. Энди иқтисодимиз анча яхши томонга ўзгара бошлади. Шу орада Шоҳиста опамни турмушга бердик. Шундан сўнг онам ва қариндошлар мени уйлантириш пайига тушиб қолишди. Ўзимга қолса ҳали бир-икки йилсиз уйланиш ниятим йўқ эди. Бироқ, онамнинг “мен ҳам кўзим очиқлигида невара суйишни ҳоҳлайман. Қачонгача келишингни кутиб, уйда ёлғиз зерикиб ўтираман. Отанг раҳматли бўлганида аллақачон уйлантириб қўйган бўларди” деб йиғлаб-сиҳтаганидан кейин розилик бердим. Уйдагилар ва қариндош-уруғлар қиз излашга тушишди. Мана энди ҳаётнинг ширин, шу билан биргаликда анчайин жиддий ва масъулиятли дақиқалари бошланаётган эди. Тўғрида бир умр бирга яшайдиган умр йўлдош танлаш масаласи, менимча, ҳар қандай манаман деган йигитни ўйлантириб қўйса керак. Менга ёққанига ўзим маъқул келмайман ёки уйдагилари беришмайди. Хуллас, қиз қидириб икки-уч ой овора бўлдик. Ва ниҳоят онамнинг дугонаси Раҳима ҳоланинг қўшниси Нафиса исмли қиз билан бир-биримизга маъқул келдик. Биринчи учарашувдаёқ ҳижоб ўраган, оппоққина бу қиз менга ёқиб қолди. Унинг ҳижобда эканлигидан иболи, ҳаёли, оқила қиз бўлса керак деб ўйладим. Ҳатто, суюнганимдан ўз бахтимни топиб бергани учун Раҳима ҳолага тўйимизда бошдан-оёқ сарпо қилишга ваъда бердим. Шу тариқа не орзу-умидларда тўй қилиб, элга ош бердик. Бир ойларча бахтли ҳаёт кечирдик.
Тўйдан бир ойлар чамаси вақт ўтгач, Нафиса турли арзимаган баҳоналар топиб, жанжал чиқара бошлади. Менга ва онамга бўлган муносабати ёмон томонга ўзгара бошлади. Бора-бора бизни ҳурмат қилмай қўйди. Ҳатто, уй ишларини ҳам бутунлай онамга топширадиган бўлди. Мен-ку майли, лекин эллик ёшдан ошган онамга қилган муносабатини кўриб, у билан ажрашишга қарор қилдим. Шу пайтгача кўзимга оғир-вазмин, иболи, ҳаёли бўлиб кўриниб юрган бу “ҳижобли фаришта” аслида ниқобдаги ялмоғиз эканлигини кўрсата бошлади. Бир-икки марта ота-онасини чақириб, вазиятни ётиғи билан тушинтирдик. Улар ҳам қизларини койиб, керакли маслаҳатларини бериб кетишди. Ахир, ҳар бир ота-она ўз фарзандининг бахтли бўлишини истайди. Ҳеч бир уринишимиз фойда бермасди. Нима қилишга ҳайрон эдим, бошимни чангаллаганча ўйга толардим.
Бир куни Нафиса билан ажрашишга ортиқ ўзимни ҳам онамни ҳам қийнамасликка қарор қилдим. Бироқ, онамнинг “сабр қил ўғлим инсоф бериб, ўзига келиб қолар, маҳалла-куй олдида мени шарманда қилма” дея ҳўнг-ҳўнг йиғлаши Нафиса билан ажрашишга имкон бермади. Онам бечора менинг пешонамга ажрашган деган тамға ёзилишидан қўрқиб яшарди. Шунинг учун келинидан қанчалик зуғум кўрмасин менинг бахтим учун ҳаммасига чидарди. Нафисанинг ҳарҳашаларига чидаш ҳатто эркак бўла туриб баъзида менга оғирлик қиларди. Бу ҳаётнинг менга берган бир синовилигига, ҳали ҳаммаси изига тушиб кетишига ишониб Нафиса билан салкам уч йил бирга яшадим. Шу орада қизим Нигина туғилди. Унинг туғилиши оиламизга қувонч олиб келди. Онам ҳам мен ҳам бундан бениҳоя суюндик. Зора энди Нафисага инсоф кириб қолар деб ўйладик. Йўқ бундай бўлмади у мени ва онамни беҳурмат қилгани каби ўз фарзанди яъни қизимиз Нигинани ҳам қадрламас унга меҳрсиз эди. Жигарбандига бу қадар беэътибор ва меҳрсиз онани биринчи марта кўришим. Бўлди ортиқ сабрим етмасди. У билан ажрашишга қарор қилдим, онамга ҳам ётиғи билан тушинтириб, вақт борида Нафиса билан орани очиқ қилиш кераклигини, кейин кеч бўлиши мумкинлигини уқтирдим. Шундай қилиб, Нафиса билан ажрашдим.
Унинг қизимизга бўлган салбий муносабати юзасидан Судга ариза бериб, Нигинани ўзим билан олиб қолдим. Нафиса оналик ҳуқуқидан маҳрум этилди. Лекин у бундан заррача ҳам ачинмади, тушкунликка ҳам тушмади. Ҳатто ҳурсандчилигини яширмай, Суд залидан “Энди эркин қушман, билганимдай яшайман” дея кулиб чиқиб кетди. Инсонинг ташқи кўринишига, кийинишига қараб баҳо бериб бўлмаслиги менинг ҳаёт йўлимда ўз исботини топди. Ташқи кўриниш алдамчи бўлишига яна бир бор амин бўлдим. Зеро, “ялтираган ҳар нарса ҳам олтин эмас” деган мақол бежиз айтилмас экан. Бошимга тушган кўргиликларни ҳеч бир йигитга раво кўрмайман!
Асқар Носиров,
Тошкент шаҳри
