2025 йилнинг март ойида Ўзбекистон яна бир бор жаҳондаги энг кўп олтин сотган давлат сифатида қайд этилди — 11 тонна. Бу мамлакат учун кетма-кет иккинчи марта бундай натижа. Январдан мартгача — уч ойда Ўзбекистон 15 тонна олтин сотди. Шу билан бирга, Миллий статистика қўмитаси маълумотига кўра, биринчи чоракда мамлакат 3,57 млрд долларлик олтин экспорт қилган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 34 фоиз кўп.
Аммо бу каби рекордлар ортида бир қатор муҳим саволлар ҳам туғилади. Нима учун Ўзбекистон миқдор жиҳатидан энг кўп олтин сотмоқда? Бу мамлакат иқтисодиёти учун ижобийми ёки салбий? Олтин захираларимиз тугаб қолмайдими?
Нима учун Ўзбекистон олтин сотмоқда?
Биринчидан, бу давлатнинг ташқи савдо сиёсати ва валюта захираларини бошқариш стратегияси билан боғлиқ. Марказий банк олтинни сотиш орқали хорижий валюта олади ва бу иқтисодиётда ликвидликни таъминлашга, ташқи қарзларни қоплаш ёки бюджет танқислигини ёпишга хизмат қилиши мумкин.
Иккинчидан, жаҳон бозорида олтин нархлари сўнгги ойларда сезиларли даражада ошмоқда. Бу эса фойдали нархда сотиш имконини яратди.
Олтин захиралари тугаб қолиш хавфи борми?
Ўзбекистон олтин захираларига бой мамлакат ҳисобланади. Геологик захираларимиз катта, Навоий ва Қалмоқир каби конлар жаҳон миқёсида машҳур. Бироқ, Марказий банкнинг захираларидаги олтин миқдори ҳақида аниқ маълумотлар очиқ эмас.
Агар қисқариш тенденцияси узоқ давом этса, бу валюта ва молиявий барқарорликка хавф туғдириши мумкин. Масалан, 2024 йилда олтин-валюта захираларидаги физик ҳажм қисқарган, гарчи нарх жиҳатидан ўсиш кузатилган бўлса-да.
Олтин захираларининг давлат иқтисодиётидаги аҳамияти
Олтин – стратегик актив. У давлатнинг халқаро молия институтларидаги имижи, валюта барқарорлиги ва инқирозларга қарши тайёрлигини белгилайди. Халқаро иқтисодий нотинчлик шароитида олтин кўпроқ "хавфсиз гавань" сифатида қаралади. Шу сабаб, мамлакатлар одатда олтинни сотишга эмас, тўплашга интилади.
Кимлар энг кўп сотиб оляпти ва нега?
Жаҳон Олтин Кенгашига кўра, март ойида Польша (+16 т), Қозоғистон (+11 т), Хитой (+3 т) энг кўп олтин сотиб олган давлатлар бўлди. Бу давлатлар геосиёсий таваккалчиликлар фонида олтин захираларини оширмоқда. Масалан, Хитой ва Россия долларга боғлиқликни камайтириш мақсадида олтин сотиб оляпти.
Ўзбекистоннинг олтин сотиши – эҳтиёжми ёки стратегиями?
Ўзбекистоннинг энг йирик олтин сотувчисига айланиши — бу шунчаки фахрли кўрсаткич эмас, балки жуда сезгир ва эҳтиёткорликни талаб қиладиган ҳолат. Бу ҳолат шундай саволни келтириб чиқаради: мамлакат захираларини тўлдириш ва келажакдаги хавфларни бартараф этиш учун қандай чоралар кўрилмоқда?
Энг муҳими олтинни сотиш — тез пул келтиради, лекин уни тўплаш — келажак барқарорлигини таъминлайди. Бу мувозанатни топиш эса давлат молиявий сиёсатининг стратегик нуқтаси ҳисобланади.
