Таҳририят шундай масканки, каттаю кичик, ёшу қари бирдек ташриф буюради. Кимдир қувончини, кимдир дардини бўлишади. Яна кимдир арзини тинглайдиган дардкаш қидиради. Ана шундай меҳмонлар қаторида 77 ёшли онахоннинг ташрифи барчамизни сергак торттирди. Киши бу ёшда камдан кам ҳолатларда эшикма эшик нажот излаб юради. Афсуски, Мамлакат ая кексалик гаштини суриш ўрнига бизга юрагида сақлаб юрган изтиробларини айтгани келган экан...
- Ҳеч ким болам менга озор берсин, боламдан арз қилай, деб вояга етказмайди, — дея гап бошлади онахон. — Менам фарзандларимни яхши ният билан, дунё-дунё орзулар билан катта қилганман. Кексайган чоғимда кўзимга нур, белимга қувват бўлишини ният қилганман. Афсуски, ундай бўлмади. Аслида бу ҳақда бировга ҳам айтгим келмайди. Ахир она учун “Болам ёмон” деган сўзларни айтиш шунчалар оғирки.
Ўзим ҳам бу гапларни айта олмай, ўн йилдан буён ичимда, юрагимда сақлайман. Охири бўлмади, сабр косам тўлди, бардошим қолмади. Гарчи кўнглим чопмаса-да, айтишга мажбур бўлдим. Зора, менинг ўғлимга ўхшаган фарзандлар бироз сергак тортса, кекса ота-оналарини эъзозлаб, қадрига етса.
Келинг, гапни бошидан айта қолай. Бундан ўн йилча аввал, турмуш ўртоғим вафот этганидан сўнг ўзимча бир хаёлга бордим.
“Ўзи иккитагина болам бўлса, менам кекса бўлсам. Шу бор-йўғимиз иккита уйни икки дилбандимга васият қилиб қўйсам, эрта мендан кейин дилхираликлар бўлмасмиди?”
Шу нарсаларни ўйлаб, бир хонали уйни қизимнинг, икки хоналисини ўғлимнинг номига “Васиятнома” асосида ҳужжатлаштирдим. Лекин буни қарангки, ўғлим орадан 15 кун ўтмай жанжал қилди:
- Бизга “Васиятнома” керак эмас. Бизга “Ҳадя” қилдириб беринг. Бизга жудаям уй зарур. Сизнинг ўлишингизни кутиб ўтирамизми?
Мана шу қўпол сўзларини эшитсам ҳам эътибор қилмай унинг истагини бажарибман, денг.
Бу истакнинг ортидан шунча азоб, изтироб, алам келишини мен бечора қаёқдан билибман? Билганимда уй-жойни тақсимлаб овора ҳам бўлмасдим.
Хуллас, ўғлимнинг хоҳишини бажариб, ўзим қизим билан ўша бир хонали уйда яшаб юравердим. Ишонасизми, бизга ўғлим ва келиним тинчлик бермай қўйса...
Нима эмиш, ота-онанинг мол-мулки ўғилники эмиш...
Шунчаликка бордикки, қулоғимизнинг тинчини ўйлаб, қизим иккимиз бир танишимизнинг уйида ижарада туришга мажбур бўлдик. Бир ярим йил ижарада яшабмиз. Аммо у ерда ҳам тинчлик бўлмади.
- Бу ҳам ўз синглинг-ку! Ёлғизгина қизим бўлса, отанг бўлмаса, қандай қилиб ҳеч нарсасиз қолдираман, буни. Эрта ўлиб кетсам, ҳоли не кечади? Шуларни ўйлаб, унинг ўзига ҳам уй бердим. Ахир сени ўғил деб икки хоналисини, бунга бир хоналисини бердим-ку! — тушунтиришга уринаман.
Йўқ, тушуниш тугул, эшитишни ҳам истамайди.
Сурункали жанжаллардан кейин Худонинг раҳми келдими, қизимнинг тўйи бўлди.
“Энди қулоғим тинчиса керак”, — дея ўйладим ўзимча.
Қаёқда? Ўғлим ва келиним мени бир неча марта безовта қилиб, ўтирган уйимни сотмоқчи бўлди.
Мен сўкса ҳам, эшикларимни тепиб жаҳл қилса ҳам индамадим. Тишимни тишимга босдим, лекин уйнинг сотилишига рози бўлмадим.
Буни қаранг, фирибгарга айланган ўғлим ва келиним бунинг ҳам йўлини топибди. Қизимнинг олдига борибди. Мен бехабар.
- Синглим, менинг катта қарзим бор. Тўламасам, қамаламан. Кейин мени қамоқдан чиқариш учун онамнинг уйини сотишга мажбур бўласанлар, — дебди қизимнинг уйига бориб.
Албатта, бунақа гапга қайси сингил жим қараб туради. Қизим акасининг бошига тушган “ташвиш”ни аритиш учун дарҳол ёрдам беришга киришган. Менга билдирмай, бир хонали уйни сотишибди.
Лекин ўғлим уйнинг пулини қарзига эмас, келинимга машина олиб беришга сарфлайди. Чунки ҳеч қанақа қарзи бўлмаган-да!
Бу воқеадан сўнг ўғлим иккинчи уйни ҳам сотаманга тушди.
- Ҳовли қуряпман-ку, сизга ҳам ўша ердан бир хонани ажратаман. Келинг, бу уйни сотайлик. Ҳовлининг қурилишига ишлатайлик, — аврашга тушди ўғлим мени.
Шунча воқеадан кейин унга ишониб бўладими? Кўчада қолишим аниқ-ку! Шунинг учун рози бўлмадим. Норозилигим ўғлимни қутуртириб юборди. Мени дўқлашга тушди. Ҳатто калтаклайдиган шашти ҳам бор эди. Қўрққанимдан жиянимникига қочиб чиқдим. Бир ойдан ошиқ шу ерда яшашга мажбур бўлдим. Бу ердалигимдан ўғлим менинг розилигимсиз иккинчи уйни ҳам сотибди.
Ўзи эса оиласи билан қаёққадир гумдон бўлди. Мен кўчада бошпанасиз қолдим. Иложсизликдан ишни судга оширишга мажбур бўлдим. Албатта, барча кирдикорлар фош бўлиб, ишим ижобий ҳал қилинди. Ҳадя шартномаси бекор қилинди, уйим ўзимга қайтди. Чунки ўғлим уйни сотишда ҳам фирибгарлик қилган, бир йигитга сотиб, бошқасини уйга рўйхатдан ўтказган. Уйни сотиб олгани эса шумшайиб қолаверган.
Бу ишлардан кейин ўғлим дарҳол қаердан пайдо бўлди ва суддан ишни қайта кўришни талаб қилди. Мана энди ўғлим қолиб, мен жавоб бериб юрибман.
Аслида келиним ва ўғлимнинг қалбини шайтон эгаллаб олганини аввалроқ сезганимда, бир воқеа сабаб а сергак тортишим лозим экан. Бу хунук воқеани эслагим ҳам келмайди. Аслида у менга сабоқ бўлиши керак экан. Мен эса...
Келинг, шу воқеани ҳам айтиб кетай. Бу жанжаллар чиқмасдан аввал “ўлимлигим”га дея пул жамғариб юрардим. Бир куни келинимни қизимдек кўриб, чақириб, атай дедим:
- Мана бу кафанлигим. Унинг ичига “ўлимлигим”га деб пул солиб, йиғиб юрибман. Эрта менга бир нима бўлса, шуни ишлатасизлар. Билиб қўйганингиз яхши деяпман...
Шундай дея жамғарганим устига яна озроқ қўшиб, ёпиб қўйдим. Орадан вақт ўтиб, яна пул қўшиш мақсадида қарасам, бир тийин ҳам йўқ. Қотиб қолдим. Бирдан келинимга кўрсатганим ёдимга тушиб сўрадим:
- “Ўлимлигим”га деган пулим йўқ. Қаерга кетди экан?
Келиним эса бир туки қилт этмай нима деди денг:
- Пул керак бўлганди, ишлатиб қўйдик.
Мана сизга томоша. Мен не ниятда унга пулларимни кўрсатсам-у, у дарҳол сарфлаган бўлса...
Бундай одамлардан нима ҳам кутиш мумкин?
Бундан ташқари, ўғлим билан боғлиқ бошимдан жуда аянчли ва даҳшатли воқеалар ҳам ўтдики, уларни тилга олиш тугул эслашни ҳам истамайман. Худди қўрқинчли тушдек туюлади менга.
Аслида бу гапларни ҳам айтмоқчи эмасдим. Уйдаги гапларни ташқарига чиқаришга ор қиламан. Ўғлимни ўзига келар деб аяганим, она сифатидан кечирганим учун ҳамма гапни қўни-қўшнилардан ҳам, қариндош-уруғдан ҳам сир сақлаганман. Ор қилганман. Афсуски, буни ўғлим тушунмади. Андишанинг отини қўрқоқ қўйиб, ҳамон мен билан уй талашади. Мен эса ёлғиз бошим билан кўчада қолишдан қўрқаман.
Ўғлим эса зарра бўлса-да, мени ўйламайди. Салкам саксонга бориб қолган онасининг соғлиғи учун қайғуриш, ғамхўрлик қилиш ўрнига кўчага қувиб солишга, яшаётган уйини тортиб олишга, бошпанасиз қолдиришга шай.
Энг алам қилгани, ўғлим ва келиним болаларига “Бувинг ўпка касал, унга яқинлашманглар, юқади. Бирор нима берса ҳам еманглар”, дебди.
Бу гаплар менга шунчалар оғир ботдики...
Меҳнатларимни оёқости қилган, соғлигимга путур етказган, хўрлаган, туҳмат ва наломатларга дучор қилган ўғлимнинг бу гапи ҳаммасидан ошиб тушди. Бу гапни қаердан олди экан, улар?
Қариганимда шунчалар жафо чекаман деб ўйламагандим. Ўғлимни шу ниятда вояга етказганмидим?
Буларни келиб сизларга айтишимдан мақсад, бироз бўлса-да зардобга тўла юрагимни бўшатиш, оналарга сабоқ, ўғилларга дарс бўлишини таъкидлаш.
Ҳеч қачон болаларингизнинг талтайтирманг. Кўнглига қараманг, дегим келади. Аммо қай она боласининг айтганини қилган эмас! Биз оналар фарзандларимиз учун яшаймиз-ку! Яхшиси, ўғилларга мурожаат қила қолай.
Ўғилларим, бу ўткинчи дунёда асло онангизнинг дилини оғиртгувчи бўлманг. Оналар ғанимат. Бугун бўлса, эртага йўқ. У сизларни асло ёмон бўлсин, деб вояга етказган эмас. Кечани кеча кундузни кундуз демай сизга умрини бахшида қилган, оромини, ҳаловатини, оғзидаги нонигача сизга тутган волидангиздан бир оғиз ширин сўзингизни аяманг.
Ширин гап кимни ўлдирибди? Сўкиш ҳам, ширинсуханлик ҳам бир оғиздан чиқади. Онангизга бир чимдим меҳрингиз етади. Шугинани ҳам аяманг. Мен каби зор қақшамасин, дардини кимга айтишни билмай ҳамманинг юзига бир термулмасин. Уларнинг дардига малҳам сизсиз, сизнинг соғлигингиз, сизнинг борлигингиз, тинчингиз катта таскин ва мадад беради. Менинг шу гапларимни асло ёдингиздан чиқарманг. Онангизнинг қадрига етинг, ардоқланг!
КАМИНА ёзиб олди
