ОПЕКга аъзо давлатлар ва бошқа нефть экспорт қилувчи мамлакатларнинг ўтган жума куни қора олтин қазиб олишни қисқартириш бўйича бир тўхтамга кела олмагани халқаро нефть бозорини саросимага солиб қўйди. Бу мавзу борасида УзА таҳлил ва шарҳ эълон қилди
Экспертлар бунинг оқибатида жаҳон иқтисодиётида танглик бошланиши мумкинлигидан хавотир билдиришмоқда. Масалан, душанба куни халқаро биржада “Brent” маркасининг май ойи учун фьючерс нархи 28,69 фоизгача тушиб, бир баррел учун 32,28 доллар миқдорида белгиланди.
Ушбу нарх 2016 йилда қайд этилган энг паст кўрсаткични ҳам янгилади. “WTI” маркасининг апрель ойидаги нархи эса 31,35 фоиз пастлаб, бир баррелга 28,33 доллардан бериладиган бўлди.
Натижада халқаро валюта бозори ҳам кучли тебранишларни бошдан кечира бошлади.
Халқаро таҳлилчилар бир овоздан бундай вазиятга коронавируснинг жаҳон иқтисодиётига салбий таъсирини сабаб сифатида кўрсатишмоқда.
“Times” газетасининг ёзишича, Саудия Арабистони нефть соҳасида Россияга “уруш” эълон қилган. Ўтган жума куни ОПЕК+ аъзолари нефть қазиб олишни қисқартириш бўйича шартномани узайтира олмади. Яъни, Россия ва Саудия Арабистони бу борада бир тўхтамга кела олмади.
Россия мавжуд шартларни сақлаб қолишни таклиф қилаётган бўлса, Саудия Арабистони нефть қазиб олишни яна қўшимча равишда қисқартириш тарафдори эканини маълум қилган. 1 апрелдан бошлаб нефть қазиб олишни қисқартириш бўйича амалдаги шартнома ўз кучини йўқотади ва ҳеч бир давлат шартномага амал қилмайди.
Дунё бозорига чиқарилаётган нефтнинг салмоқли улуши Россия ва Саудия Арабистони ҳиссасига тўғри келаётгани ҳисобга олинадиган бўлса, шубҳасиз бу “уруш” бошқа нефть экспорт қилувчи мамлакатларни ҳам саросимага солиши аниқ. Масалан, таҳлилчилар, нефть уруши АҚШ облигациялар бозори учун ҳам жуда хавфли бўлишини тахмин этишмоқда. “Rapidan Energy Group” экспертлари эса оловга мой қуйгандек, “бу бошланиши, нарх тушиши ҳали давом этади”, дея башорат қилишмоқда.
Хуллас, нефть нархининг пасайиши ҳозир рекорд даражагача етди. Кузатувчилар “Saudi Aramco” компаниясининг нефть нархини тушириш ҳақидаги баёноти ортидан рўй бераётган танглик Саудия Арабистони билан Россия ўртасидаги муносабатларни ёмонлаштириши мумкинлигини ҳам айтишмоқда.
ОПЕК ва Саудия Арабистони вакилларининг таъкидлашича, ушбу ҳаракат нефть бозорида Россия улушининг бир қисмини тортиб олиш учун амалга оширилмоқда. Келаси ойда Саудия Арабистони нефть қазиб олиш кўрсаткичини кунига 10 миллион баррелга, зарурат туғиладиган бўлса, 12 миллион баррелга ҳам етказиши мумкин.
“Wall Street Journal” эса эътиборини нефть бозорида юзага келган саросима халқаро олтин бозорига қай тарзда таъсир этаётганига қаратди. Нашрнинг таъкидлашича, Осиёда олтин нархи кейинги етти йилда энг юқори чўққига етган ва бу ўсиш яна давом этиши мумкин. Ўз навбатида, “New York Times” газетаси нефть нархининг 20 фоиздан ҳам тушиб кетиши 1991 йилдан буён энг кескин пасайишдир, дея уқтиради. Мутахассисларнинг айтишича, тангликдан чиқишнинг бирдан бир йўли Саудия Арабистони билан Россиянинг муросага келишидир. Нарх пасайиши бундан кейин ҳам давом этса, “бу жараённи ҳеч ким тўхтата олмайди“.
Нефть нархининг тушиб кетиши иқтисодиётнинг кўплаб йўналишларига салбий таъсир кўрсатади. Масалан, бошқа нефть ишлаб чиқарувчи давлатларни ҳам ўта танг аҳволга солиб қўяди. Бу борада энг кўп зарарни Венесуэла ва Эрон кўриши мумкин, чунки ушбу давлатлар иқтисодиётида нефть савдосидан тушган валюта тушуми катта ўрин тутади. Шундоғам, АҚШнинг иқтисодий жазо чорасини бошдан кечираётган бир пайтда, Венесуэла ва Эрон учун бу зарбанинг асорати ўта оғир кечиши турган гап. Бундан ташқари, нефть нархининг узоқ муддат паст сақланиб қолиши АҚШнинг ўзида ҳам катта қарзи бор нефть компаниялари учун молиявий босимни кучайтириб юбориши мумкин. Иқтисодиёти нефть экспортига боғлиқ Нигерия, Ангола ва Бразилия каби бир қатор давлатлар ҳам энди қийин вазиятда қолиши турган гап, дейишяпти экспертлар.
“Washington Post” газетасининг ёзишича, ҳеч ким зарар кўришни истамайди, бинобарин бу борада томонлар бир тўхтамга келиб, нефть ишлаб чиқаришни қисқартириш бўйича шартнома имзолаши ҳам мумкин. ОПЕК аъзоларининг экспертлар даражасидаги мажлиси март ойи охирига белгиланган. Ўшанда нефть нархи тушиб кетишининг олдини олиш бўйича барча экспортёр мамлакатлар учун мақбул қарор қабул қилиниши мумкин. Агар томонларни қониқтирадиган умумий бир қарорга келинмаса, 2020 йилда бир баррел нефтнинг нархи 20 долларга пастлайди. Бу эса, “Exxon” компаниясининг Яқин Шарқ бўйича собиқ эксперти Али Хедери таъкидлаганидек, “жуда катта геосиёсий оқибатларга” олиб келиши мумкин.
Бундай башоратни “Goldman Sachs” банки ҳам билдирмоқда. Банк мутахассисларининг таъкидлашича, нефть бозорида кечаётган воқеалар ривожи ортидан юзага келаётган ваҳима таҳликали вазиятни юзага келтириши турган гап. Бир сўз билан айтганда, ҳозиргача коронавируснинг савдо, транспорт, туризм, маҳсулот етказиб бериш, хизмат кўрсатиш каби соҳаларга таъсири ҳақида кўп ёзилаётган эди. Нефть бозорида кечаётган воқеалар юқорида санаб ўтилган соҳаларнинг ҳаммасига бирдек таъсир этиши ҳисобга олинадиган бўлса, дунё иқтисодиёти 2020 йилда жиддий синовлар қаршисида турибди, дея тахмин қилса бўлади.
