Дунё жамоатчилигининг бутун эьтибори Роҳингя мусулмонлари муаммосига қаратилган бир пайтда, Мьянмадаги яна бир кам сонли миллат-Качин Христианлари ҳарбийлар томонидан қириб ташланиш хавфи остида турибди.
Унутилган уруш:
Асрлар давомида тахминан 1600000 сонли Качин миллати Хитой чегарасига яқин шимолий Мьянма тоғларида нисбатан тинч ҳаёт кечириб келишган. Мьянма 1948 йилда Буюк Британиядан мустақил бўлганидан кейин, оз сонли Качин миллатига тенглик ва ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқини беришга ваъда қилинган эди. Аммо, 1962 йилда Мьянмада ҳарбийлар назоратни қўлга олганларидан сўнг можаро бошланди ва Качин ерларини ҳимоя қилиш учун Качин Мустақил Армияси (КМА) тузилди.
Аун Сан Су Чжи 2016 йилда ҳукумат тепасига келганида ўзаро урушга барҳам беради деб умид қилинганди. Аммо, мамлакат жанубидаги Роҳингялар муаммоси каби, шимолдаги ушбу миллат билан боғлиқ вазият ҳам ёмонлашди.
“Ўтган бир неча ҳафта давомида Качин штатида биз гувоҳи бўлаётган воқеалар бутунлай номақбулдир ва бунга тезда чек қўйиш керак. Бегуноҳ одамлар ўлдирилмоқда, яраланмоқда ва ҳозирда юзлаб оилалар жон сақлаш мақсадида ўз бошпаналари ташлаб қочмоқдалар” деган БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича эксперти Янгии Ли ўтган ҳафтада.
Апрель ойидан бери 6800 дан ортиқ қишлоқ аҳолиси оғир артилерия ҳужуми туфайли ўз уйларини ташлаб қочганлар. Бу эса ўнлаб йиллар давомида қочқинга айланган 130 000 Качинларни сонини янада кўпайтирди. Қочқинларнинг аксарият қисми қалин ўрмонларга тушиб қолишган ёки зиддият ўчоқларида қолиб кетишган. Айни пайтда гуманитар ёрдам ташкилотлари ўрмонларда кун кечираётган қочқинларга озиқ овқат етказиб бериш, энг зарур маҳсулотлар билан таъминлашга бўлган уринишларига тўсқинлик қилинаётгани ҳақида бонг уришмоқда.
Сиёсий таҳлилчи ва ёзувчи Стелла Навнинг айтишича: “Качинда инсон ҳуқуқларини бузилишини кўрсатиб берувчи аниқ далилларга қарамасдан, ҳудуддаги вазият халқаро жамоатчилик эьтиборини ҳали ҳам ўзига қарата олмаяпти. “Мьянма ҳарбийлари томонидан мунтазам равишда тинч аҳоли нишонга олинаётганига жаҳон ҳамжамияти кўз юммоқда”.
Тайландаги Качин Аёллари Ассоцияси ҳамраиси Сан Хтои Стелла Навнинг фикрларига қўшилган ҳолда Качинда “оз сонли миллатга қарши кўринмас уруш” олиб борилаётганини уқтиради. У афсус билан сал илгарироқ БМТ хавфсизлик кенгаши комиссияси фақатгина Ракхайн штатига ташриф буюрганини ва комиссия Качиндаги вазиятдан бехабар ҳолда мамлакатни тарк этганини таъкидлайди.
Табий ресурслар сабабли юзага келган можаролар Сан Хтои сўнги пайтларда можаронинг кучайиб кетаётганлигини ҳарбийларнинг янги стратегияси билан боғлайди. Бу стратегияга кўра Качин Мустақил Армиясини (КМА) батамом йўқ қилиш ёки уни сулҳ битимини имзолашга мажбур қилиш назарда тутилган.
Аммо, ҳарбийларнинг Качин штатини назоратда ушлаб туришининг яна бир сабаби бор. Яъни бу худуд қаҳрабо, нефрит каби конларга бой ҳисобланади.
- Качиндаги уруш биринчи навбатда бой табиий ресурслар устида кетаётган уруш, дейди Сан Хтои. – “Чегара орқали Хитойнинг Юнан провинциясига ҳеч қандай бож тўловларисиз, одатда ноқонуний олиб ўтилаётган нефритдан келаётган умумий даромад миллиардларни ташкил этади. Нефритнинг 50-80 фоизи Хитой чегараси орқали контрабанда йўли билан олиб ўтилиб, унинг савдосидан келаётган даромад аввламбор ҳарбий элита, наркокартеллар, қуролли гуруҳлар ва Хитойликлар чўнтагига келиб тушмоқда”.
Мьянма ҳукуматининг яқин иттифоқчиси бўлган Хитой ўз чегараси яқинида миномет снарядларининг портлашига қарамасдан Качин можаросига кўз юмиб келмоқда. Дастлаб уруш ҳаракатлари давомида ўз жойларини ташлаб қочишга мажбур бўлган Качинлар Хитой томонидан қабул қилинган бўлса, кейинчалик, яъни 2017 йилга келиб қочқинлар ортга қайтариб юборилди.
Качин Христиан миллати вакиллари ҳукумат можароларга чек қўйишини талаб қилиб норозилик намойишлари ўтказмоқдалар.
