АҚШ президенти The Atlantic журналига берган интервьюсида Венесуэла вице-президенти ва муваққат президенти Делси Родригесни қатъий огоҳлантириб, агар “тўғри йўл тутишмаса, Мадуродан ҳам катта нарсани тўлайди” деди. Бу баёнот Мадуронинг Нью-Йорк судидаги биринчи эшитуви арафасида берилди ва АҚШнинг Венесуэладаги позицияси ва тактикаси ҳақида янги сигнал юборди.
Эслатиб ўтамиз, жорий йилнинг 3 январга ўтар кечаси АҚШ томонидан Венесуэлада ўтказилган ҳарбий амалиёт оқибатида тинч аҳоли ва ҳарбий хизматчилар орасида камида 40 киши ҳалок бўлган. Бу ҳақда The New York Times нашри маҳаллий юқори мартабали мулозимлардан бирига асосланиб хабар тарқатган эди. Газета ўз материалида америкаликларнинг Каракас бўйлаб зарбаси ва Венесуэла президенти Николас Мадуронинг қўлга олиниши бўйича айрим тафсилотларни келтирган.
Хўш, икки кунлик мажоронинг сўнги тавсилотлари қандай?
АҚШ Мадурони наркотик савдоси ва қурол қонунбузарликлари орқали “нарко-террористик режим”ни бошқараётгани билан айбламоқда. Унинг президент сифатида тан олинмаслиги ва 2024 йилги сайловда ғалаба қозонгани кўплаб хорижий кузатувчилар ва мамлакат ички мухолифатчилари томонидан ҳам қонуний деб ҳисобланмайди. Мадуро ва унинг рафиқаси Силия Флорес АҚШ махсус операциялари орқали қўлга олинди, аммо улар ҳозир ҳам ўз тарафдорлари ва ҳарбийлар қўллаб-қувватлаши остида сиёсий таъсирини сақлаб турибди.
АҚШнинг ҳарбий ва сиёсий тактикасини тушуниш учун Родригеснинг огоҳлантирилиши муҳим. Трамп уни “агар тўғри йўл тутишмаса, Мадуродан ҳам катта нарсани тўлайди” деб огоҳлантириши орқали мамлакатдаги раҳбарлар ва ҳарбийлар учун психологик сигнал юборди. Бу, шунингдек, АҚШнинг Венесуэла сиёсий ва иқтисодий манфаатларини таъминлашга қаратилган қадам сифатида баҳоланади.
АҚШнинг мақсадлари ва геосиёсий таъсири
Трампнинг орол ва нефть манбаларини қайд этиши АҚШнинг иқтисодий ва стратегик мақсадларини кўрсатади. Унинг фикрига кўра, Венесуэлада режимни ўзгартириш “ҳозирги ҳолатдан яхшироқ”, яъни АҚШ учун нафақат сиёсий, балки иқтисодий ва стратегик имкониятлар ҳам очилиши мумкин.
Марко Рубио ва Оқ уй маъмурияти ҳарбий ҳаракатларни “Венесуэлага қарши уруш эмас, наркотикларга қарши операция” деб таърифлагани, бу операциянинг халқаро ҳуқуқ доирасидаги оқилона ижро этилишига урғу бериши мумкин. Шу билан бирга, Куба ва Россия каби Мадуро тарафдорлари АҚШнинг ҳарбий қадамларини кескин танқид қилишмоқда, бу эса минтақадаги геосиёсий низоларни кучайтирмоқда.
Мадуро ва унинг тарафдорлари
Мадуронинг тарафдорлари ҳозир ҳам кучли позицияни сақлаб турибди. Унинг ҳарбий ва сиёсий қўллаб-қувватлови АҚШ операцияларига қарамасдан, мамлакатдаги назоратни сақлаб қолишга имкон бермоқда. Шунингдек, Мадуро АҚШнинг “наркотикларга қарши уруш”ини ўз манфаатлари учун айблаб, нафақат Венесуэла нефтини, балки сиёсий мустақилликни ҳам ҳимоя қилишга ҳаракат қилмоқда.
Нью-Йорк мери Мадуронинг олиб қўчирилишини қоралади
Нью-Ёорк мери Зоҳран Мамдани АҚШнинг Венесуэла президенти Николас Мадурони қўлга олиши операциясини “уруш ҳаракати” ва халқаро ҳамда федерал қонунларни бузиш деб атади. Мернинг сўзларига кўра, суверен давлатга нисбатан бундай бир томонлама ҳаракат нафақат хориждаги воқеаларга, балки Ню-Ёркдаги венесуэлаликларга ҳам таъсир қилади.
Мамдани Трамп билан телефон орқали гаплашган ва Мадуронинг ҳибсга олиниши бўйича норозилигини билдирган. У режимни зўравонлик билан алмаштиришга қарши эканини таъкидлаган. Шунингдек, мер илгари Мадурони “диктатор” деб аташдан тийилгани, кейинчалик эса ўз позициясини аниқ баён қилгани маълум.
Россия ҳам Мадуронинг олиб кетилишини танқид қилди
Венесуэла Президенти Николас Мадуро ва унинг рафиқасининг АҚШ томонидан мамлакатдан мажбуран олиб чиқилгани хабарлари Россияни ташвишга солмоқда. Россия Ташқи ишлар вазирлиги баёнотида бундай ҳаракатлар мустақил давлат суверенитетига тажовуз сифатида баҳоланди ва ҳолатга зудлик билан ойдинлик киритишга чақирилди.
Геосиёсий таҳдидлар ва халқаро реакция
АҚШнинг бу ҳаракатлари нафақат Венесуэлада, балки Марказий ва Жанубий Америкада ҳам сиёсий таҳдидлар ва қийин вазиятларни яратмоқда. Колумбия ва Куба каби давлатлар бевосита реакция билдирган, айниқса Куба 32 ҳарбий қатори ҳалок бўлганини маълум қилди ва икки кунлик давлат мотам эълон қилди.
Трампнинг Родригесга огоҳлантиришлари ва Мадуронинг қўлга олиниши АҚШнинг минтақавий стратегиясини белгилашда муҳим сигнал сифатида қаралади. Бу орқали АҚШ нафақат Венесуэлага, балки қўшни давлатларга ҳам ўз таъсирини кўрсатишни мақсад қилмоқда.
Дональд Трампнинг Венесуэладаги фаолияти, Родригесга огоҳлантиришлари ва Мадуронинг қўлга олиниши АҚШнинг минтақавий сиёсатида янги босқични белгилайди. Бу вазият нафақат Венесуэла, балки бутун Жанубий Америка учун геосиёсий таҳдид ва стратегик ўзгаришларни келтириб чиқариши мумкин. АҚШнинг нефть, ҳарбий ва сиёсий манфаатлари, Трампнинг қатъий позицияси билан бирлашиб, минтақадаги сиёсий картани қайта белгилаш эҳтимоли юқори.
