Қурилиш бизнеси энг даромадли бизнес ҳисобланади, чунки унга доим эҳтиёж бор. Бугунги кунда юртимизда кенг кўламли қурилиш ишлари олиб борилаётгани, шаҳарларнинг янгиланаётгани сабаб кўплаб хорижий қурилиш компаниялари кириб келгани ҳам ҳеч кимга сир эмас. Улардан бириЎзбекистонда қурилаётган энг баланд бинога инвестиция киритган Туркиянинг “Ozguven” компаниясидир.Ушбу қурувчилик компаниясининг архитектура бюроси директори Угур Озер Озгувен билан қурилиш бизнесининг ўзига хосликлари ва ёш тадбиркорларга тавсиялари ҳақида суҳбатлашдик.
- Аввало компаниянгиз ҳақида гапириб берсангиз, қанча одам ишлайди? Бизнесни нимадан бошлагансизлар?
– Бизнинг фирмамиз 2003 йилда ташкил этилган. Туркияда иккита офисимиз бор, бири Анқарада, бири Истанбулда. Бундан ташқари, Ўзбекистон ва Жазоирда ҳам офисларимиз бор. Дунёнинг 12 давлатида катта-катта лойиҳаларни амалга оширишда иштирок этганмиз. 150 нафардан ортиқ инженерлар, архитекторлардан иборат жамоамиз ҳамда қурилиш майдонларида иш олиб бораётган 300 нафар техник ходимимиз бор. Агар барча объектлардаги ишчиларимизни қўшиб ҳисобласак, 3000 кишидан ошади. Бизнинг компаниямиз дизайн билд асосида ишлайди ва шу жиҳати билан бошқа компаниялардан фарқ қилади. Яъни лойиҳа тарҳини ўзимиз ишлаб чиқамиз ва ўзимиз қурамиз.
Фирмани акам Озгур Онур Озгувен билан бирга очганмиз. Бошида котиба ҳам, ҳайдовчи ҳам, раҳбар ҳам ўзимиз эдик. Жуда кўп ишлардик. Яъни муваффақиятли бизнесни сеҳрли таёқча билан қуриб бўлмайди, бу кунларга осонгина етишиб қолганимиз йўқ, барчасига ўз меҳнатимиз билан эришдик. Шу сабаб қаердан келганимизни унутмаймиз ва қаерга кетаётганимизни ҳам яхши биламиз.
– Нечта давлатга инвестиция киритгансизлар?
– Биз дизайн билд сифатида 12 давлатда ишладик. Лекин фақат Ўзбекистонда илк бора ўзимизни ўз юртимиздагидек ҳис қилдик. Туркиядан кейин энг кўп лойиҳаларни Ўзбекистонда амалга оширяпмиз.
– Ўзбекистон учун энг баланд бино қурилишида иштирок этяпсиз. Олдин ҳам шу каби бинолар қурганмисиз?
– Биз 30 дан 44 қаватгача бўлган бинолар қурганмиз. Ҳар бир давлатнинг “Даунтаун”га эҳтиёжи бор. Бу ҳар бир давлатда бўлиши керак.
– Бу лойиҳа учун аввалига ҳамкор деб эълон қилишди кейин инвестор бўлдингиз. “Tashkent City”га инвестиция киритишга қарор қилишингизга нима сабаб бўлди?
– Биз тўрт йилдан буён юртингизга келиб турибмиз, фаолиятимизни бошлаганимизга икки йил бўлди. Энг аввало, Ўзбекистонга ва Тошкентга меҳримиз тушди. Кейин Мурод Назаров ва унинг жамоаси билан танишдик ҳамда унинг жамоасини ҳам яхши кўриб қолдик.
2017 йилдан буён “Tashkent City”да фаолият юритяпмиз. 1, 7 ва 8-лотларни бизнинг компаниямиз қурган. “Tashkent City” лойиҳасини ўз боламдек яхши кўраман. Инвестиция киритганимизнинг яна бир сабаби, биз Ўзбекистонга ишондик. Шу сабаб ҳам Мурод Назаровнинг инвестиция киритиш таклифини қабул қилдик.Бошида биз дизайн билд сифатида хизмат қилаётгандик.
– Сир бўлмаса бу лойиҳага қанча пул тиккансиз?
– Осмонўпар бинонинг инвестиция маблағи умумий ҳисобда 175 миллион доллар. Бу умумий нарх бўлиб, 24 ойга бўлинади. Лойиҳага тикилган инвестициядан ташқари, биз Ўзбекистонга айнан шу объект учун қиёси йўқ ускуналар олиб киряпмиз. Биз нафақат шу лойиҳага инвестиция киритяпмиз, балки биз Ўзбекистонга инвестиция киритяпмиз дейишим мумкин. Масалан, махсус кўтарма кранлар, бозорда бу қадар баландликдаги кранлар йўқ эди. Махсус бетон завод қурилди ва у шу объект учун махсус бетон тайёрлайди. Ҳозирча буни аниқ рақамларда айта олмайман, бу салкам 30-50 миллион бўлади деган тахмин бор. Чунки бу ускуналар ва биз очишни режалаштираётган корхоналар Ўзбекистонда қолади ва бошқа компаниялар учун ҳам хизмат қилади.
– Жамоа йиғиш учун нималарга эътибор берасиз? Мутахассисларни қандай саралайсиз?
– Бу бизнесда энг аввало инсон соғлиғи ва хавфсизлиги туради. Қолаверса, Тошкентнинг ўзига хослиги, тупроғи, рельефи, ўзи ишлатадиган қурилиш материаллари бор. Бу томонларини ҳам ҳисобга олиш керак ва шунга қараб мутахассис сараланади. Жамоамизда турли миллат вакилларидан иборат мутахассислар ишлайди: немис, инглиз, турк, ўзбек. Уларнинг битта ўхшашлик томони бор, яъни уларнинг бари халқаро лойиҳаларда ишлаган. Мутахассисларнинг резюмеларини ўрганганда, уларнинг кенг кўламли ишларни турли давлатларда бир неча марта амалга оширганликларига эътибор берамиз.
– Катта компанияларда, айниқса бир неча асосчи ва ҳомийлар бўлган компанияларда фикрлар бир-бирига тўғри келмаслиги мумкин. Бундай пайтда бир хулосага келиш учун қандай йўл тутасиз?
– Ҳамкорликдаги ишимизда ўз эгомизни унутамиз. Лойиҳаларимизни амалга оширишда нафақат катта компанияларнинг фикрини, ҳатто янги ишга келган архитекторнинг фикрини ҳам инобатга олишимиз мумкин. Биз “ҳали сенинг тажрибанг йўқ” деб унинг яхши фикрини четга сурмаймиз, балки тинглаймиз. Ҳамкорликдаги ишларда эгони четга суриш энг мақбул йўл. Биз бир-биримизга фикримизни ўтказишга уринмаймиз, балки энг яхшисини танлашга ҳаракат қиламиз. Кўп ҳолларда қарашларимиз тўғри келади.
– Осмонўпар бинодаги уйларнинг нархи қандай баҳоланади? Энг арзон ва энг қиммати ҳақида маълумот бера оласизми?
– Бизнинг лойиҳамиз бошқалардан фарқли жиҳати шуки, масалан, 40 квадрат метрли хонадон сотиб олган киши ҳам қўшимча 5 минг кв. метрли жойдан фойдалана олишади. Бу Ўзбекистондаги энг арзон ва шу билан бирга қиммат уй дейиш ҳам мумкин.
– Қурилиш компаниясининг энг катта муаммоси қурилиш материалларининг нархи тез-тез ошиб туриши ҳисобланади. Бу табиий равишда объект нархига таъсир этади. Шундай вазиятда қандай йўл тутасиз?
– Аллоҳга шукр, биз молиявий барқарормиз. Қолаверса, аввал бошидан бозорнинг бу каби ўзгаришларини ҳисобга оламиз ва тайёр турамиз. Бундан ташқари биз бу бозорга битта лойиҳа билан кирмаймиз ва ундан катта даромад қилишни мақсад қилмаймиз. Очиғи, шу битта лойиҳани тезда амалга ошириб, даромад қилиб юртимизга қайтиб кетиш режаси билан ишламаймиз. Насиб этса, бир йилдан кейин бажарилган ишлар бўйича сиз билан яна суҳбатлашсак, натижаларга ўзингиз амин бўласиз.
– Насиб этса, суҳбатлашамиз. Сиз учун инвесторнинг ишида энг муҳими нима? Ҳар ҳолда бошқа давлатга пул тикиш...
– Биринчи ўринда инвестор ўзини хавфсиз сезиши жуда муҳим. Айтайлик, аэропортдан чиқиши билан буни ҳис қилиши керак.
– Бу томондан омадимиз бор.
– Тўғри, юртингиз тинч. Инвестор келиши билан кейинги гал оиламни олиб келаман, деб ўйлаши лозим. Иккинчи томондан, давлатнинг инвестицияга ва инвесторларга муносабати ҳам муҳим роль ўйнайди. Президент Шавкат Мирзиёевнинг мамлакатингиз ривожи учун олиб бораётган ишлари инвесторлар учун ҳам жуда мақбул йўл.
Масалан, бизнинг умумий инвестициямиз 200 миллион доллардан ортиқ. Буларнинг ҳаммаси инвесторнинг чўнтагига тушмайди. Бунга 3-4 минг кишилик ходимларнинг Туркияга бориш-келиши, ижара пуллари, овқатланиши, матбуот анжуманларини ўтказиш, маҳаллий бозордан қурилиш материаллари харид қилиш... Бу билан қанча кўп инвестор пул киритса, мамлакат шунча бойиб бораверади, демоқчиман. Бунда Президентнинг инвесторларни мамлакатга инвестиция киритишини қўллаб-қувватлаши муҳим ўрин тутади. “Tashkent City” қурилиши учун солиқлардан кўплаб имтиёзлар, имкониятлар яратилгани ҳам шундан далолат.
– Энди иш бошлаган тадбиркорларга қандай маслаҳат берган бўлардингиз?
– Маслаҳат беришга ҳали ёшлик қиламан, деб ўйлайман (кулади). Лекин ёшларни йўналтиришим мумкин. Ҳозир Ўзбекистон ривожланиш йўлида, шу сабаб ёшлар кенгроқ фикрлашлари керак. Бир мисол келтирмоқчиман, олдин оғир қурол-яроқ, асбоб-ускуналардан фойдаланишган. Уларни мукаммаллаштириш учун салкам 500 йил вақт ўтган. Ҳозирги асбоб-ускуналарнинг шаклланиши учун 10 йил етарли. Туркияда ҳам шундай давр бўлган, бизда ҳам жуда кўп қурилиш ишлари олиб бориларди. Бу давр Туркияда тахминан 15 йил давом этди. Лекин Ўзбекистонда бу давр 5 йил ичида ўтиб кетиши мумкин. Чунки дунёда ривожланиш жуда тез кечмоқда. Бу қурилиш соҳаси техникасига ҳам тааллуқли. Ёшларга шуни тавсия этишим мумкин, улар охирги технологияларни, дунёда қандай ишлар олиб борилаётганини ўрганишлари лозим. Аввал бирор соҳани мукаммал ўрганиб, кейин ўз ишларини бошлашларини тавсия қилган бўлардим. Биласизми, дунёда энг қиммат ва энг муҳим нарса бу – билим. Шундай экан ёшлар ўз билимини ошириб бориши керак. Агар билими бўлмаса, уни сотиб олсин. Бу харажат қилишга арзийдиган иш.
– 16 сентябрь куни Тошкентга Анқара ҳокими Мансур Яваш бошчилигидаги делегация ташриф буюрди ва “Биродарлашув алоқаларини ўрнатганлик ҳақида”ги меморандум имзоланди. Бу икки мамлакат учун қандай имкониятларни очади, деб ўйлайсиз?
– Бу меморандум ўзаро ҳамжиҳатлик ва ҳамкорликни янада янги поғонага олиб чиқишига, алоқаларни янада мустаҳкамлашига ишонаман. Мендаги расмий маълумотларга кўра, Туркияда бир ярим миллион ўзбек яшайди. Мен ҳар гал Ўзбекистонга келганимда ўзимни турист деб ҳис қилмас эдим. Ўзимни ота уйимга келгандек сезардим. Биз туркияликлар Ўзбекистонни ота маконим деймиз. Ўз юртимдаги ўзбеклар билан гаплашганимда ҳам улардан “ўзингизни сайёҳдек сезасизми?”, деб сўраганман, улар ҳам йўқ деб жавоб беришган. Одамларимиз, маданиятимиз, таомларимиз ўхшаш, тарихимиз бир. Биринчи марта келганимни яхши эслайман, менга уч кунга виза беришганди. Ҳозир эса Тошкентга худди Истанбулдан Анқара бориб келгандек келиб-кетаман. Уйимдан уч ярим минг км.узоқликда ўзимни уйимдагидек ҳис қиламан. Бунинг учун Президентларимизга ташаккур. Ҳозир алоқаларимиз янада яхшиланиши учун кўплаб ишлар олиб бориляпти. Президент Шавкат Мирзиёев кўплаб давлатлар ўртасидаги визаларни бекор қилди. Турли давлатлардан юртингизга одамлар келишяпти. Бу ривожланиш учун кенг йўллар очиляпти, дегани. Охирги йилларда Ўзбекистон ва Туркия муносабатларида янги давр кузатилмоқда. Шундай экан мен ҳам савдо-иқтисодий ва инвестиция алоқалари,саноат, шаҳарсозлик, санъат, маданият ва туризм соҳаларидаги ҳамкорликларимиз мустаҳкамланиб бораверишини тилайман.
Дилфуза Собирова суҳбатлашди.
Фото: Сарвар Мамбетов.
Интервьюни тайёрлашда кўрсатган ёрдами учун Ўзбекистондаги Туркия элчихонаси матбуот хизматига миннатдорлик билдирамиз.
