Эркаклар ёлғизликка чидай олишмайди. Ҳам жисмонан, ҳам маънан уларга ҳамдард, ҳамжиҳат жуфти ҳалол доим керак. Ёши 60 дан ошган, аёли вафот этган эркаклар жуда қийин аҳволда қоладилар: ёлғиз яшашни эплолмайдилар, уйланаман десалар фарзандлар қўймайди. Ўзи шундоқ ҳам статистикага кўра эркаклар аёлларга нисбатан қисқа умр кўрадилар. Кексайганда ёлғизлик эса уларнинг умрини янада қисқартиради. Қуйида энди қарилик гаштини сураман деганда ёлғизлик отлиғ ёв билан юзма-юз қолган оталар дардини, отасининг ёнида доим онасини кўриб ўрганиб қолган ва энди онаси ўрнида бошқа аёлни тасаввур ҳам қила олмаётган фарзандлар ҳасратини муҳокама қиламиз.
«Онамнинг ҳурмати тўрт ойлик экан...»
— Тўрт ой аввал онам оламдан ўтди. 67 яшар отам ёлғиз қолди. Бутунлай ёлғиз эмас, албатта. Икки қиз турмушга чиқиб кетган бўлсак-да, укамиз ва келинимиз отам билан туришади. Онам раҳматлик узоқ йиллар касал ётди. Астмаси бор эди, охирги пайтда хасталик ёнига оёқ-қўллардаги шишлар, юрак билан муаммолар ҳам қўшилганди. Отам доим онамнинг аҳволидан хавотирда юрар, унга ҳамиша меҳрибонлик кўрсатарди. Аммо онамнинг ўлимидан атиги 4 ой ўтиши билан отам ёлғизликдан шикоят қилиб, уйланишга шаъма қилаяпти. Мен бундан жуда сиқиляпман, ахир қирқ йил бирга умр кечирган аёлига ҳурмат шуми?
Малоҳат
Албатта, онасини эндигина йўқотган қизларнинг кечинмаларини тушуниш мумкин. Улар ҳали қайғудалар, оналарини йўқотганларига кўникиб улгурмаганлар. Аммо сиз отангизнинг ҳам фарзандисиз, шундай эмасми? Қизлар оталарининг аҳволига ўз кулбаларидан туриб баҳо беришаяпти. 40 йил ёнида жуфти билан яшаган инсоннинг, айниқса, эркак кишининг бирданига ёлғиз қолиши қийинлигини тушунмаяптилар. Эркак кишига доим парвариш, руҳий мадад керак, улар аёллар каби стрессларга, ўзгаришларга ва ёлғизликка чидамли эмаслар. Қаҳрамонимизнинг отаси рафиқаси учун қўлдан келган ҳамма ишни қилибди. Касал хотинни ташлаб, бошқага уйланиб олмабди. Орадан эндигина тўрт ой ўтгани сизни ваҳимага солмасин. Онангизнинг узоқ вақт бемор ётганини ҳисобга олсак, бу эркак анчадан бери ёлғиз. Фақат меҳр берган, ўзи учун меҳрни эса деярли олмаган. Қолаверса, аёлининг эртами-кечми ёруғ дунёни тарк этиб кетиши ҳақидаги фикрга кўниккан. Яъни бу тўсатдан қабул қилинган қарор эмас. Отангиз онангизнинг ўлимидан етарлича қайғуга тушмаган деб ўйлаётган бўлсангиз, хато қиласиз. Кексайганда аёлини йўқотган эркак фарзандини йўқотган эркакдан кам куймас экан. Сиз фарзандлар аза тугагач ўзингиз билан бўлиб кетгансиз. Отангиз эса ёлғиз қолади шу қайғу билан юзма-юз. У ана шу қайғудан қутулиш йўлини излаяпти. Ҳаёт жуда қисқа. У яна нима кутиши керак? Отангизни ҳам бирон дард йиқитиб, ётиб қолишини истамасангиз, унинг истагига қулоқ солинг. Бетоб бўлиб қолса, ўзингиз оилангизни, болаларингизни ташлаб келиб тепасида ўтира оласизми? Ўтирганингиз билан жуфти ҳалоли қиладиган ишларни қила оласизми? Бекорга танмаҳрам дейилмайди. Кексайганда инсон танмаҳрамга ёшлигидан ҳам кўпроқ эҳтиёжманд бўлади. Агар отангиз шаъма қилаётган экан, ўзингиз шу мавзуни очиб, розиликларини олиб, уйлантириб қўйинглар.
Тани бошқа дард билмас
— Аёлим оламдан ўтганида 60 ёшда эдим. Яхши аёл эди, ёш кетди. Икки йилча ёлғиз яшадим. Болаларимдан биронтаси уйлантириш ҳақида оғиз очмади. Ўзим ҳам гап очишни эп билмадим. Аммо борган сари ёлғиз яшаш қийинлашиб борарди. Келинлар истаса, тушликка овқат пиширади, истамаса, йўқ: оч қолавераман. Ички кийимларимни уларга ювиб бер деёлмайман. Булар ҳам майли, биров билан ҳасратлашгинг, дилдан суҳбатлашгинг келади, қани ўша одам? Узоқ йиллар заводда ишлаганман, бир куни меҳнат фахрийларини завод раҳбарияти чақириб меҳмон қилди. Ўша ерда эскидан таниш бир рус аёлни учратдим: аввал кассир бўлиб ишларди. Бева экан. Суҳбатимиз анча қизиди. Кейин нафақани олгани борганимда почтада яна уни кўриб қолдим. Уйимга меҳмонга чақирдим. Ўғилларим, айниқса каттаси бундан жуда норози бўлди. Биламан, уларга мен эмас, ҳовли-жой керак. Ёқмаса, бу уйга келмайди у аёл дедим. Ўзим уникига борадиган бўлдим. Аёл ёлғиз яшар, болалари чет элдага кетган экан. Никоҳ ўқитдик ва бирга яшай бошладик. Тинчгина яшаб юргандим, тунов куни қизларим мен йўғимда келиб аёлимни ҳақоратлаб, дилини хира қилиб кетишибди. Ахир уларга оғирлигимни туширмаяпман, ҳаммаларини уйлик-жойлик қилдим. Уйни ҳам уларга ташлаб чиқиб келдим. Энди қариганимда озгина роҳатда яшашга ҳаққим йўқми?
Абдукарим ота
Албатта, ҳаққингиз бор. Бизда фарзандларни нотўғри тарбиялашадими, билмайман. Ота-она фақат фарзанди учун яшаши, фақат унинг фароғатини ўйлаши, ўзини доим қурбон қилиши керак деб ўйлашади. Бу ўринда фарзандлар на оталарининг саломатлигини ва бахтини, на ўзларининг охиратларини ўйлашаяпти. Улар учун уй-жой ва атрофдагиларнинг гап-сўзи муҳим. Ахир ота болаларига ҳеч оғирлигини туширмабди, ҳатто уларни ҳеч ким танимайдиган жойда ҳалол яшаётган экан, нега қаршилик қилиш керак. Умуман, бу қаршиликдан мақсад нима, у бирон нарсани ўзгартириши мумкинми? “Ота, қийналиб қолмадингизми, бир танмаҳрам керакмасми?” деб сўраш ҳар бир фарзанддан, айниқса ўғиллардан жоиз эди, чунки улар эркак сифатида отасини тушуниши керак эди. Шу ишни қилмабдилар. Худо ўзи йўл кўрсатиб, отахон бахтини топибди, энди у одамга ортиқча муаммо туғдирмай, фарзандлар ўз ҳаётларини яшасалар бўларди. Ўзлари ҳам кун келиб қарийдилар, оталаридек ёлғиз қолмасликларига кафолат қани? Қизлар эса отасининг иссиқ-совуғидан хабар олиб, унга бахт бераётган аёлни беҳурмат қилмай, аксинча, эъзозлашлари керак эмасмиди? Керак эди. Агар худбинлик қилмаганларида, шу ишга қўл урмасдилар. Уят! Отахон фарзандларининг бу қилмишини кўнгилларига олмасинлар, ҳаётда топган бахтларидан лаззатланиб яшасинлар. Болалари ё бир кун хатоларини тушуниб узр сўрайдилар, ё... Ҳар ҳолда, қайтар дунё деб қўйибдилар буни.
«Қайнотамнинг зуғмига дош бериш мушкул...»
— Қайнонамнинг йиллари ўтса, қайнотамга уйланиш ҳақида оғиз очамиз деб тургандик, ўзлари бир аёлни олиб келиб никоҳлаб олдилар. Фарзандлар анграйганча қолаверишди. Майли, отам рози бўлсалар бўлди, дейишди. Лекин отамиз рози бўлмадилар. Ўзлари топган аёл олти ойдаёқ феълларига чидай олмай кетиб қолди. Шундан кейин ўзимиз бир бевани топиб уйлантириб қўйдик. У ҳам бир йил турмай кетди. Очиғи, отамиз анчайин инжиқ ва жаҳлдор одам, вақти келса қаттиқ сўкиб, ҳатто қўл кўтаришлари ҳам мумкин. Раҳматлик қайнонам жаннати аёл эди, 39 йил шу одамга чидаб яшаган. Мана энди бошқа аёллар чидамаяпти. Нима қилишга ҳайронмиз. Уйда кунда тўпалон: аёл топиб уйлаб қўйларинг дейди. Аёллар эса тегмаяпти.
Нафиса
Отангизни тўғри тушуниб, уйланишларига қаршилик қилмаганингиз яхши, албатта. Лекин баъзи одамлар ҳаётда бировга меҳр бериб ўрганмаган бўлишади. Фақат олишлари керак. Уларга доим зуғум кўрсатиб, сўзларини ўтказиб турадиган бир одам зарур. Яратганнинг инояти билан у кишига қайнонангиздек сабрли аёл учраган. Одатда, бундай сабрли аёллар, афсуски, қисқа умр кўрадилар. Энди турмушнинг муштини емай, ҳаётнинг эркатойи бўлиб яшаб келган қайнотангиз шунча йиллар унга бардош бериб яшаб келган рафмиқасининг ўрнини босадиган аёлни қидираяпти. Катта эҳтимол билан бундай аёлни топа олмайди. Чунки қайнонангиз ёш, эгилувчан пайтлари у кишига теккан, фарзандлар бахти учун жабр-ситамларига кўниб яшаган. Энди ёши катта, ўз одатларига эга бошқа бир аёлнинг қайнотангизга чидаши қийин. Бундай чидамли аёлларнинг ё эрлари ҳаёт, ўзлари ўлиб кетишган, ё бўлмаса эрсизликка ҳам чидаб яшайверишади, улар бошқа турмушга чиқмайдилар. Ҳамма муаммо отангизнинг ўзида эканини у кишига тушунтиришга уриниб кўринг. Ёш бола эмас, тушунади. Ўзини, жаҳлини жиловламаса, бировга меҳр беришни ўрганмаса, бир умр ёлғиз ва аламзада аҳволда яшаб ўтишини англамагунча сиз фарзандлардан сабр талаб қилинади.
Шаҳноза Тўрахўжаева
